Samenvatting:
De consultatie voor de herziening van de pachtregelgeving is gestart. In het conceptwetsvoorstel wordt langdurige pacht gestimuleerd en kortlopende pacht juist ontmoedigd, onder meer door strengere regels en een progressief prijsstelsel. Nieuwe pachtvormen worden geïntroduceerd, terwijl bestaande contracten grotendeels onder het huidige recht blijven vallen via overgangsregels. De consultatie loopt tot 9 februari 2026, waarna het wetsvoorstel verder wordt uitgewerkt. Behandeling in de Tweede Kamer volgt pas na installatie van het nieuwe kabinet.
In dit artikel:
– Besluitvorming ligt bij de nieuwe Tweede Kamer
– Nieuwe pachtvormen: belangrijkste kenmerken
– Bedrijfsmatigheidstoets: strengere regels bij AOW-leeftijd
– Belangrijkste rechten toegelicht
– Uitleg per pachtvorm
– Duurzaamheidsafspraken
– Lopende pachtovereenkomsten: wat verandert er wél?
Besluitvorming ligt bij de nieuwe Tweede Kamer
De consultatie ‘Herziening pachtregelgeving’ loopt tot en met 9 februari 2026. De ingediende reacties kunnen nog leiden tot aanpassingen van het voorstel. Omdat het onderwerp door de Tweede Kamer controversieel is verklaard, zal behandeling pas plaatsvinden zodra een nieuw kabinet is aangetreden. Volgens eerdere planning zou het wetsvoorstel in het derde kwartaal van 2026 naar de Kamer gaan, maar dit tijdpad kan nu wijzigen.
Nieuwe pachtvormen: belangrijkste kenmerken
Het conceptwetsvoorstel introduceert een nieuwe structuur voor pacht. Daarbij geldt de standaardpacht als basisvorm, ook wel ‘duurzame langlopende pacht’ genoemd. Daarnaast bestaan er vijf ‘bijzondere pachtovereenkomsten’, elk met eigen regels:
- Continuatiepacht
- Kortlopende pacht
- Teeltpacht
- Natuurpacht
- Pacht van geringe oppervlakten
Bedrijfsmatigheidstoets: strengere regels bij AOW-leeftijd
Net als nu kan de verpachter naar de rechter stappen als de pachter het gepachte niet langer voor bedrijfsmatige landbouw gebruikt. De bewijslast ligt daarbij in principe bij de verpachter.
Nieuw is dat bij het bereiken van de AOW-leeftijd de bewijslast omdraait: de pachter moet zélf aantonen dat de bedrijfsvoering nog steeds bedrijfsmatig is. Lukt dat, dan kan de rechter bepalen dat de verpachter de komende zes jaar geen nieuwe ontbindingsprocedure kan starten met deze omgekeerde bewijslast.
Deze regeling geldt voor alle pachtvormen, behalve teeltpacht.
Belangrijkste rechten toegelicht
Voorkeursrecht
Dit geldt alleen bij een continuatiepacht: verpachters moeten het gepachte eerst aan de pachter aanbieden als zij willen verkopen.
Melioratierecht
De pachter heeft recht op vergoeding voor aangebrachte verbeteringen aan het gepachte, mits aan voorwaarden is voldaan.
Indeplaatsstellingsrecht
Overdracht naar naasten blijft mogelijk. In het voorstel wordt de kring van gerechtigden uitgebreid naar bloed- en aanverwanten in de tweede graad.
Continuitatierecht
Bij deze vorm wordt de pacht automatisch steeds met zes jaar verlengd.
Uitleg per pachtvorm
Standaardpacht
Dit is de nieuwe langdurige pachtvorm (minimaal 24 jaar) met vrije prijsstelling, maar met jaarlijkse wettelijke indexering. Er geldt geen continuatierecht, de pacht eindigt automatisch na afloop van de termijn.
Continuatiepacht
Dit betreft een opvolger van de huidige reguliere pacht. De pachtprijs is vrij overeen te komen, met jaarlijkse indexatie. Hier geldt wél het continuatierecht én als enige vorm het voorkeursrecht.
Kortlopende pacht
Een vervanger van de geliberaliseerde pacht.
- Mogelijk voor hoeves, opstallen en los land.
- Maximaal 12 jaar.
- Hetzelfde object mag na afloop opnieuw kortlopend worden verpacht.
- Nieuw: progressief pachtprijsstelsel → kortere duur = lagere maximale pachtprijs. De maximale prijs zal naar verwachting lager zijn dan bij de huidige geliberaliseerde pacht.
Teeltpacht
Dit blijft vrijwel ongewijzigd. Voor 1- of 2-jarige teelten van hoogrenderende gewassen waarvoor vruchtwisseling nodig is. Nieuw: mogelijk wordt een negatieflijst opgesteld met gewassen die niet in aanmerking komen.
Een belangrijke verbetering: bij te late registratie wordt de overeenkomst níet langer automatisch als reguliere pacht aangemerkt.
Natuurpacht
Dit vervangt de reservaatpacht en wordt verplicht in gebieden waar natuur vooropstaat (onder andere Natura-2000 gebieden). Meer verpachters dan nu kunnen natuurpacht aanbieden. De minimale looptijd is 6 jaar en de prijsstelling is dezelfde systematiek als bij kortlopende pacht.
Pacht van geringe oppervlakten
Dit geldt voor kleine percelen tot 1 hectare (of 50 are bij bepaalde teelten). Veel pachtregels zijn niet van toepassing.
Duurzaamheidsafspraken
In alle pachtvormen kunnen vrijwillige duurzaamheidsafspraken worden opgenomen. Mogelijk komt er een ‘positieflijst’ met erkende duurzaamheidsmaatregelen. Daarnaast kunnen deze afspraken (onder voorwaarden) eenzijdig aan bestaande contracten worden toegevoegd via een verzoek aan de grondkamer.
Lopende pachtovereenkomsten: wat verandert er wél?
Het huidige recht blijft van toepassing, maar bepaalde elementen wijzigen via een overgangsregeling, zoals:
- De bedrijfsmatigheidstoets gaat ook gelden voor bestaande overeenkomsten (behalve teeltpacht).
Duurzaamheidsbepalingen kunnen voortaan ook in lopende reguliere en geliberaliseerde pachtcontracten worden opgenomen.
