Keuze van de initiële structuur: vaste inrichting of aparte rechtspersoon?
Bij het starten van bedrijfsactiviteiten in het buitenland moeten ondernemingen kiezen of zij opereren via een vaste inrichting of via de oprichting van een afzonderlijke rechtspersoon.
Een vaste inrichting is relatief eenvoudig op te zetten, maar brengt aanzienlijke administratieve verplichtingen met zich mee. Hoewel het toerekenen van omzet aan een vaste inrichting doorgaans overzichtelijk is, kan het toerekenen van kosten complex zijn en al in een vroeg stadium leiden tot vraagstukken op het gebied van transfer pricing.
Het oprichten van een aparte rechtspersoon heeft vaak de voorkeur bij grotere ondernemingen of concernstructuren met bestaande internationale activiteiten. Hoewel oprichtingsprocedures per land verschillen, profiteert een onderneming na oprichting van een zelfstandige administratie.
Ongeacht de gekozen structuur is het essentieel dat verplichtingen op het gebied van btw, loonheffingen, sociale zekerheid en vennootschaps- of inkomstenbelasting volledig worden onderkend en correct worden nageleefd.
Wijziging van de rechtsvorm: van VI naar BV of andersom
Een vaste inrichting kan worden omgezet in een besloten vennootschap (BV) via een juridische fusie, mits de vaste inrichting een onderneming vormt of een zelfstandig onderdeel daarvan betreft, de overdracht plaatsvindt tegen uitreiking van aandelen en wordt voldaan aan de voorwaarden van artikel 14 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. In dat geval worden stille reserves doorgeschoven naar de BV en kunnen – onder voorwaarden – verliezen van de vaste inrichting worden overgedragen.
De omgekeerde situatie, waarbij een BV wordt omgezet in een vaste inrichting, leidt in beginsel tot belastingheffing over stille reserves, fiscale reserves en goodwill. Dit kan bovendien leiden tot belastingheffing op aandeelhoudersniveau. Vrijstellingen die een fiscaal geruisloze omzetting mogelijk maken, zijn in deze situatie doorgaans niet van toepassing, zeker niet in grensoverschrijdende gevallen. Een zorgvuldige analyse van zowel de Nederlandse als buitenlandse fiscale gevolgen is daarom noodzakelijk.
Grensoverschrijdende fusies en splitsingen
De EU-fusierichtlijn voorziet in fiscaal neutrale grensoverschrijdende fusies en splitsingen tussen vennootschappen gevestigd in verschillende EU-lidstaten. Bij een fusie kunnen twee vennootschappen opgaan in een nieuw opgerichte entiteit, of kan één van de fuserende entiteiten blijven bestaan terwijl de andere ophoudt te bestaan. Bij een splitsing wordt één entiteit opgesplitst in twee rechtspersonen, bijvoorbeeld een Duitse GmbH die splitst in een bestaande GmbH en een nieuw opgerichte Nederlandse BV.
Uitgaande (outbound) fusies of splitsingen zijn in beginsel onderworpen aan Nederlandse vennootschapsbelasting, tenzij wordt voldaan aan de voorwaarden voor fiscale neutraliteit. Een belangrijke voorwaarde is dat de verkrijgende buitenlandse entiteit na de fusie een vaste inrichting in Nederland aanhoudt. Bij inkomende (inbound) situaties blijft de Nederlandse heffingsgrondslag behouden en ontstaat er geen belastinglek.
Indien een fiscaal geruisloze fusie of splitsing van toepassing is, kunnen verliezen worden doorgeschoven, zij het met inachtneming van antimisbruikbepalingen die de voortzetting van de onderneming vereisen.
Antimisbruikregels bij grensoverschrijdende herstructureringen
Fiscale faciliteiten voor herstructureringen mogen niet worden ingezet met als hoofddoel het ontlopen of uitstellen van belastingheffing. Zo is er sprake van misbruik wanneer kort voor de verkoop van een onderneming een Nederlandse vaste inrichting van een Belgische entiteit wordt omgezet in een BV, uitsluitend om te profiteren van de deelnemingsvrijstelling.
De Nederlandse wetgeving kent een algemene regel op grond waarvan misbruik wordt vermoed indien binnen drie jaar na een (grensoverschrijdende) herstructurering aandelen worden vervreemd. In zijn arrest van 27 februari 2026 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat dit vermoeden weerlegbaar is indien de belastingplichtige valide zakelijke redenen kan aantonen. Deze beoordeling is sterk feitelijk van aard en moet in overeenstemming zijn met het EU-recht en de fusierichtlijn.
Conclusie
Het Nederlandse belastingrecht biedt uitgebreide mogelijkheden voor grensoverschrijdende structurering en herstructurering, maar daaraan zijn strikte voorwaarden en antimisbruikregels verbonden. Een grondige analyse van de fiscale gevolgen – zowel in Nederland als daarbuiten – is essentieel om ongewenste belastingconsequenties te voorkomen. Nauwe samenwerking met gespecialiseerde adviseurs in de relevante jurisdicties is daarbij sterk aan te bevelen.
